Certifikata e pronësisë dhe hipoteka: çfarë të kontrollosh
Redaksia e Reale.al · · ⏱ 8 min lexim
Certifikata e pronësisë, kartela e pasurisë, hipotekat dhe sekuestrot: çfarë të kontrolloni në ASHK para se të jepni kaparin dhe të nënshkruani te noteri.
Shkurt
- Certifikata e pronësisë tregon pronarin; kartela e pasurisë tregon historinë dhe barrët.
- Kërkoni dokumente të përditësuara para kaparit dhe para kontratës.
- Një pronë me hipotekë mund të blihet, nëse kredia shlyhet në mënyrë të kontrolluar.
- Me sekuestro ose padi të regjistruar, ndaloni dhe konsultohuni me avokat.
- Në ndërtimet e reja kontrolloni lejen, truallin dhe hipotekën e ndërtuesit.
Në Shqipëri, historia e një prone nuk shihet nga jashtë: një apartament mund të duket i përsosur dhe njëkohësisht të ketë një hipotekë bankare, një sekuestro ose një bashkëpronar që nuk ka dhënë pëlqimin. E vetmja mënyrë për ta ditur është të lexoni dokumentet e ASHK para se të paguani. Ky udhëzues shpjegon çfarë është certifikata e pronësisë, si kontrollohen hipotekat dhe barrët e tjera dhe çfarë duhet verifikuar para kaparit dhe para kontratës te noteri. Ky është një udhëzues praktik: për rastin tuaj konkret, leximin përfundimtar të dokumenteve e bën noteri ose avokati.
Çfarë është certifikata e pronësisë dhe kush e lëshon?
Certifikata e pronësisë është dokumenti zyrtar që lëshon Agjencia Shtetërore e Kadastrës (ASHK) dhe që tregon kush është pronari i regjistruar i një pasurie. Në të zakonisht gjeni:
- emrin e pronarit ose pronarëve dhe pjesën që zotëron secili;
- zonën kadastrale dhe numrin e pasurisë, të cilat identifikojnë pronën në regjistër;
- llojin e pasurisë (për shembull apartament, truall, dyqan) dhe sipërfaqen;
- të dhënat e regjistrimit të pasurisë në ASHK;
- në varësi të formatit, edhe shënime për barrët mbi pronën; nëse nuk ka, barrët kontrollohen te kartela e pasurisë.
Certifikata është një fotografi e gjendjes në datën kur lëshohet. Prandaj një certifikatë e vjetër nuk mjafton: kërkoni një të lëshuar së fundmi. Noteri kërkon dokumente të përditësuara para kontratës: pyeteni sa të fundit duhet të jenë.
Ku merret dhe si verifikohet certifikata?
Certifikata e pronësisë mund të kërkohet në zyrat e ASHK dhe për shumë shërbime edhe online përmes portalit e-Albania. Pronari mund ta kërkojë për pronën e vet; nëse dhe si mund ta kërkojë një i tretë, pyeteni në ASHK ose te noteri. Në praktikë, blerësi i kërkon shitësit certifikatën dhe noteri e verifikon drejtpërdrejt në sistemin e ASHK ditën e kontratës.
Dokumentet zyrtare të ASHK kanë elemente që lejojnë verifikimin e tyre; noteri ju thotë si kontrollohet nëse një dokument është origjinal. Nëse ju dërgojnë një fotokopje ose një foto në telefon, mos u mjaftoni me të: kërkoni dokumentin origjinal ose verifikimin nga noteri.
Çfarë është kartela e pasurisë dhe pse ka rëndësi?
Nëse certifikata tregon kush është pronari sot, kartela e pasurisë tregon historinë: si ka kaluar prona nga një pronar te tjetri dhe çfarë regjistrimesh janë bërë mbi të. Në kartelë shihen hipotekat, sekuestrot, kufizimet dhe shënimet e tjera, dhe historinë e regjistrimeve; pyesni noterin nëse kartela që keni para jush tregon edhe shënimet e hequra më parë. Për një blerës, kartela është dokumenti që zbulon problemet. Mënyra praktike është:
- kërkoni certifikatën dhe kartelën para se të jepni kaparin;
- kërkojini përsëri, të përditësuara, para kontratës përfundimtare;
- krahasoni të dyja me planin e rilevimit dhe me atë që keni parë në vizitë.
Cilat barrë mund të ketë një pronë dhe çfarë do të thonë?
| Barra | Çfarë do të thotë | Çfarë duhet bërë |
|---|---|---|
| Hipotekë | Prona garanton një kredi, zakonisht bankare | Kredia shlyhet dhe hipoteka çregjistrohet para ose në momentin e kalimit |
| Sekuestro | Një gjykatë ose përmbarues ka bllokuar pronën | Mos blini derisa sekuestroja të hiqet zyrtarisht |
| Ndalim tjetërsimi ose kufizim | Prona nuk mund të shitet pa një kusht ose leje | Kuptoni nga noteri burimin dhe nëse mund të hiqet |
| Regjistrim i padisë | Ka një proces gjyqësor që lidhet me pronën | Rrezik i lartë: konsultohuni me avokat para çdo pagese |
| Bashkëpronësi | Prona i përket më shumë se një personi | Të gjithë bashkëpronarët duhet të nënshkruajnë ose të japin prokurë |
| Servitut | Një i tretë ka të drejtë kalimi ose përdorimi | Kontrolloni si ndikon në përdorimin e pronës |
Nëse kartela tregon diçka që nuk e kuptoni, ndaloni dhe pyesni noterin. Asnjë ofertë nuk është aq e mirë sa të rrezikoni kaparin për një sekuestro të panjohur.
A mund të blesh një pronë me hipotekë?
Po, dhe ndodh shpesh: shitësi ka ende kredi për shtëpinë që po shet. Kushti është që hipoteka të hiqet në mënyrë të kontrolluar. Zakonisht procedura është kjo:
- shitësi merr nga banka vërtetimin e shumës së mbetur të kredisë;
- në kontratë përcaktohet që një pjesë e çmimit paguhet direkt bankës së shitësit për ta mbyllur kredinë;
- banka lëshon pëlqimin ose deklaratën për çregjistrimin e hipotekës;
- çregjistrimi i hipotekës dhe regjistrimi i pronarit të ri bëhen në ASHK.
Në disa raste përdoret edhe depozita te noteri ose një llogari e posaçme bankare, ku çmimi mbahet derisa të përfundojë çregjistrimi; nëse kjo është e mundur në rastin tuaj, e konfirmojnë noteri dhe banka. Mos e paguani kurrë të gjithë çmimin shitësit me shpresën se ai do ta mbyllë vetë kredinë më vonë.
Çfarë duhet kontrolluar te të dhënat e certifikatës?
- Emri i pronarit përputhet me dokumentin e identitetit të shitësit.
- Numri i pasurisë dhe zona kadastrale përputhen me ato në kontratën paraprake.
- Sipërfaqja përputhet, në mënyrë të arsyeshme, me atë që keni matur ose parë.
- Lloji i pasurisë është ai që po blini: apartamenti duhet të jetë regjistruar si njësi banimi, jo si pjesë e një trualli.
- Bashkëpronarët: nëse janë më shumë se një, të gjithë duhet të jenë pjesë e shitjes.
- Gjendja martesore: prona e fituar gjatë martesës mund të jetë e përbashkët edhe kur certifikata ka një emër; pyesni noterin nëse duhet pëlqimi i bashkëshortit.
Po nëse apartamenti është në ndërtim dhe nuk ka ende certifikatë?
Në ndërtimet e reja është normale që apartamenti të mos ketë ende certifikatë më vete. Në këtë rast kontrollet zhvendosen te ndërtuesi dhe te trualli:
- leja e ndërtimit, e vlefshme dhe e lëshuar për objektin dhe numrin e kateve që po shitet;
- certifikata e pronësisë së truallit dhe kontrata mes pronarit të truallit dhe ndërtuesit, nëse janë persona të ndryshëm;
- nëse trualli ose objekti ka hipotekë për kredinë e ndërtuesit, dhe si do të çlirohet apartamenti juaj (kërkojeni të shkruar në kontratë);
- çfarë mbrojtjeje ju jep kontrata para se apartamenti të regjistrohet në emrin tuaj, dhe nëse mund të shënohet në ASHK: pyeteni noterin ose avokatin.
I trajtojmë këto me hollësi te artikulli për blerjen në projekt. Projektet në ndërtim në Reale.al i gjeni te faqja e ndërtimeve të reja.
Çfarë duhet ditur për pronat e legalizuara dhe të trashëguara?
Shumë prona në Shqipëri kanë kaluar përmes legalizimit të ndërtimeve pa leje. Një pronë e legalizuar dhe e regjistruar në ASHK mund të shitet, por kontrolloni që certifikata të jetë lëshuar për të gjithë objektin që po blini dhe jo vetëm për një pjesë të tij. Nëse shihni shtesa (kat, ballkon i mbyllur, papafingo) që nuk duken në dokumente, pyesni avokatin ose noterin nëse janë të mbuluara.
Për pronat e trashëguara kërkoni dëshminë e trashëgimisë dhe kontrolloni që të gjithë trashëgimtarët të jenë regjistruar si bashkëpronarë ose të kenë hequr dorë zyrtarisht. Në disa zona ka edhe pretendime të vjetra për kthimin ose kompensimin e pronave; nëse prona ndodhet në një zonë të tillë, pyesni avokatin si mund të verifikohet.
Cilat janë sinjalet që duhet t'ju bëjnë të ndaleni?
Një shitës serioz nuk ka problem t'ju tregojë dokumentet para kaparit. Kini kujdes nëse ndodh një nga këto:
- shitësi kërkon kapar "sot", para se t'ju tregojë certifikatën ose kartelën;
- dokumentet janë në emër të një personi tjetër dhe ju thonë se "do të rregullohen pas shitjes";
- personi që shet paraqitet me prokurë, por nuk ju lejon të kontaktoni pronarin ose ta verifikoni prokurën te noteri;
- çmimi është shumë më i ulët se pronat e ngjashme në zonë, pa një arsye të qartë;
- ju kërkojnë ta paguani çmimin në dorë ose në një llogari që nuk është e shitësit.
Për të kuptuar nëse çmimi është i arsyeshëm, krahasojeni me vlerësimin falas të shtëpisë dhe me pronat e ngjashme në të njëjtën zonë.
Lista e kontrollit para nënshkrimit
| Kur | Çfarë kontrolloni |
|---|---|
| Para vizitës së dytë | Kopje e certifikatës, numri i pasurisë, sipërfaqja |
| Para kaparit | Certifikata dhe kartela e përditësuar, identiteti dhe gjendja martesore e shitësit, plani i rilevimit |
| Në kontratën paraprake | Detyrimi i shitësit për ta dorëzuar pronën pa barrë, mënyra e shlyerjes së hipotekës |
| Ditën e kontratës | Verifikimi i noterit në sistemin e ASHK, vërtetimet e detyrimeve për shërbimet |
| Pas kontratës | Regjistrimi në ASHK dhe certifikata e re në emrin tuaj |
Si ndihmon Reale.al në këtë kontroll?
Në Reale.al, njoftimet ku shitësi ose agjenti deklaron se prona ka certifikatë pronësie e shfaqin këtë në skedë, kështu që mund të filtroni më shpejt pronat me dokumente të rregullta. Agjentët me licencë të verifikuar kanë shenjën përkatëse dhe njoftimet moderohen. Si funksionon kjo e shpjegojmë te faqja si verifikojmë. Këto janë sinjale të dobishme për të zgjedhur, por nuk zëvendësojnë kontrollin e noterit në ASHK.
Për procesin e plotë të blerjes lexoni udhëzuesin hap pas hapi, për shpenzimet kostot dhe taksat e blerjes, dhe nëse jeni ju shitësi, artikullin për dokumentet për shitje. Kur të jeni gati, shikoni pronat në shitje.
Pyetje të shpeshta
Sa kohë është e vlefshme certifikata e pronësisë?
Si ta di nëse një pronë ka hipotekë?
A mund të kontrolloj vetë një pronë në e-Albania?
Çfarë ndodh nëse sipërfaqja në certifikatë është më e vogël se ajo reale?
A mund të blej një apartament pa certifikatë pronësie?
Njoftimet më të reja
€335.000
€4.136/m²
Apartament 1+1, 81 m² – Green Coast 2, Palasë
Green Coast 2, Himarë
€670.000
€6.204/m²
Apartament 1+1, 108 m² me tarracë 121 m² – Green Coast 2, Palasë
Green Coast 2, Himarë
€298.700
€2.510/m²
Apartament 2+1, 119 m² me ballkon 26 m² përballë portit – Orikum Bay, Vlorë · €298.700
Orikum, Vlorë
€286.752
€2.410/m²
Apartament 2+1, 119 m² me ballkon 26 m² përballë portit – Orikum Bay, Vlorë · €286.752
Orikum, Vlorë