Kostot dhe taksat e blerjes së shtëpisë në Shqipëri
Redaksia e Reale.al · · ⏱ 8 min lexim
Noteri, ASHK, agjencia, përkthimet dhe kredia: të gjitha kostot e blerjes së shtëpisë në Shqipëri, kush i paguan dhe si t'i planifikoni.
Shkurt
- Përveç çmimit, buxhetoni noterin, regjistrimin në ASHK dhe agjencinë.
- Tatimi që lidhet me shitjen bie zakonisht mbi shitësin; detyrimet e sakta i konfirmon noteri.
- Kush paguan çfarë shkruhet qartë në kontratën paraprake.
- Kredia ka kosto shtesë: vlerësim, sigurime, regjistrim hipoteke.
- Pas blerjes paguhen taksa e ndërtesës dhe mirëmbajtja.
Kur blini shtëpi, çmimi i rënë dakord me shitësin nuk është shuma përfundimtare që del nga xhepi. Noteri, regjistrimi në ASHK, agjencia, përkthimet, banka dhe taksat vendore shtojnë kosto që duhen planifikuar që në fillim. Më poshtë shpjegojmë çdo zë: kush e paguan zakonisht, si llogaritet dhe çfarë duhet pyetur para kontratës. Tarifat dhe rregullat ndryshojnë herë pas here, prandaj këtu nuk japim shifra që mund të vjetrohen: shpjegojmë si funksionon çdo kosto dhe kë duhet të pyesni. Shumat e sakta për rastin tuaj jua konfirmojnë noteri, banka dhe, për tatimet, një kontabilist.
Cilat janë kostot kryesore kur blen shtëpi në Shqipëri?
Për një blerje të zakonshme apartamenti, kostot shtesë ndahen në katër grupe:
- Kostot e kalimit të pronësisë: tarifa e noterit dhe tarifa e regjistrimit në ASHK.
- Kostot e ndërmjetësimit: komisioni i agjencisë, nëse blini përmes saj, dhe tarifa e avokatit, nëse e angazhoni.
- Kostot e dokumenteve: përkthime, legalizime, apostila, prokura, certifikata të përditësuara.
- Kostot e financimit: komisionet e bankës, vlerësimi i pronës, sigurimet dhe regjistrimi i hipotekës, nëse merrni kredi.
Pas blerjes vijnë edhe kostot e vazhdueshme: taksa vendore e ndërtesës, mirëmbajtja e pallatit dhe shërbimet. Për një llogaritje të përafërt për pronën që po shikoni, përdorni llogaritësin e kostove të blerjes.
Sa kushton noteri?
Kontrata e shitblerjes së një pasurie të paluajtshme bëhet te noteri. Tarifa e noterit nuk vendoset lirisht: ajo ndjek tarifat zyrtare të noterisë, dhe shuma lidhet me vlerën e pronës dhe me llojin e aktit. Sa do të paguani saktësisht jua thotë vetë noteri. Përveç aktit kryesor, mund të paguhen veçmas kontrata paraprake, prokurat, kopjet e njëjta me origjinalin dhe deklaratat e tjera noteriale. Në praktikë tarifën e aktit të shitblerjes shpesh e paguan blerësi, por palët mund të bien dakord ndryshe: shkruajeni në kontratën paraprake dhe konfirmojeni me noterin.
Këshilla praktike: kërkoni nga noteri një parashikim me shkrim të të gjitha tarifave para ditës së nënshkrimit dhe pyesni nëse në shumë përfshihen edhe dërgimi i aktit në ASHK dhe kopjet që ju duhen për bankën.
Sa paguhet për regjistrimin e pronës në ASHK?
Pas kontratës, kalimi i pronësisë regjistrohet në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës (ASHK). Për këtë shërbim paguhet tarifa zyrtare e ASHK-së. Mund të ketë tarifa edhe për lëshimin e certifikatës së re të pronësisë, të kartelës së pasurisë dhe për regjistrimin e hipotekës, nëse blini me kredi. Shumat dhe afatet e shërbimit ndryshojnë sipas llojit të aplikimit: kërkojini noterit ose zyrës së ASHK-së para nënshkrimit, bashkë me informacionin nëse ka procedurë më të shpejtë.
A paguan blerësi taksë mbi blerjen e shtëpisë?
Kjo është pyetja më e shpeshtë dhe përgjigjja kërkon kujdes. Në Shqipëri, tatimi lidhur me kalimin e pronësisë mbi pasuritë e paluajtshme zakonisht ngarkohet te shitësi, si tatim mbi fitimin nga shitja. Si llogaritet dhe sa është në rastin konkret e konfirmojnë noteri dhe kontabilisti. Megjithatë, ka disa pika që blerësi duhet t'i dijë:
- Pyesni noterin cilat detyrime tatimore duhet të jenë paguar para kalimit të pronësisë dhe bini dakord me shitësin kush i paguan.
- Në disa marrëveshje shitësi kërkon që blerësi të marrë përsipër një pjesë të kostove. Kjo duhet shkruar qartë në kontratën paraprake.
- Për apartamentet e reja nga ndërtuesi, pyesni nëse çmimi i ofruar përfshin TVSH-në dhe nëse ka detyrime të tjera të ndërtuesit që duhen shlyer para kalimit. Kërkojeni këtë të shkruar në kontratë.
Detajet për anën e shitësit i gjeni te artikulli për tatimin mbi fitimin nga shitja.
Sa merr agjencia imobiliare?
Në Shqipëri nuk ka një tarifë të fiksuar me ligj për komisionin e agjencisë. Zakonisht është një përqindje e çmimit ose një shumë fikse e rënë dakord, dhe kush e paguan (blerësi, shitësi ose të dy) varet nga marrëveshja me agjencinë. Para se të vizitoni prona me një agjent, sqaroni me shkrim:
- sa është komisioni dhe kush e paguan;
- kur bëhet i pagueshëm (në kontratën paraprake apo në atë përfundimtare);
- çfarë përfshin shërbimi: kontrollin e dokumenteve, shoqërimin te noteri, ndihmën me ASHK;
- nëse ka kosto edhe nëse blerja nuk realizohet.
Në Reale.al, kur e njëjta pronë ofrohet nga disa agjenci, shihni një skedë të vetme me të gjitha agjencitë, ndaj mund të zgjidhni me kë të punoni. Lista e plotë është te faqja e agjencive.
Çfarë kostosh ka për përkthimet, prokurat dhe dokumentet nga jashtë?
Për emigrantët dhe blerësit e huaj kjo pjesë shpesh nënvlerësohet. Dokumentet e lëshuara jashtë vendit (pasaporta, certifikata martese, prokura) shpesh kërkojnë përkthim të noterizuar dhe apostilë ose legalizim; cilat dokumente dhe në çfarë forme jua thotë noteri që do të bëjë aktin, para se t'i përgatisni. Nëse nuk flisni shqip, noteri mund të kërkojë praninë e një përkthyesi gjatë nënshkrimit, me kosto më vete. Prokura e bërë jashtë vendit kushton sipas tarifave të vendit ku bëhet, plus përkthimin në Shqipëri. Pyesni noterin ose bankën nëse për rastin tuaj ju duhet edhe një numër identifikimi shqiptar.
Sa kushton kredia, përtej interesit?
Nëse blini me kredi, banka shton kostot e veta, që shpesh nuk llogariten në fillim:
- Komisioni i disbursimit ose i hapjes së kredisë, sipas çmimores së bankës; kërkojeni të shkruar në ofertë.
- Vlerësimi i pronës nga një vlerësues i licencuar, i pranuar nga banka.
- Sigurimi i pronës dhe, shpesh, sigurimi i jetës së huamarrësit.
- Regjistrimi i hipotekës në ASHK dhe akti noterial i hipotekës.
- Kosto e këmbimit valutor, nëse të ardhurat i keni në një monedhë dhe kredinë në një tjetër.
Si të krahasoni ofertat e bankave e shpjegojmë te udhëzuesi për kredinë për shtëpi. Kësti mujor mund ta provoni te llogaritësi i kredisë.
Sa kushton pagesa e çmimit me bankë?
Pagesa e çmimit me transfertë bankare është mënyra që lë provën më të qartë, dhe noteri e shënon në kontratë. Por edhe ajo ka kosto: komisioni i bankës për transfertën, sidomos kur paratë vijnë nga jashtë, dhe kostoja e këmbimit nëse çmimi është në euro dhe llogaria juaj në lekë ose anasjelltas. Për shuma të mëdha, diferenca e kursit mes bankave mund të jetë më e madhe se vetë komisioni. Pagesat në para në dorë për prona kanë rregulla të veçanta: pyesni noterin para se të planifikoni çdo pagesë jashtë bankës. Para se të dërgoni paratë:
- pyesni bankën tuaj dhe bankën e shitësit për komisionet dhe afatet e kreditimit të llogarisë;
- bini dakord me shitësin në cilën monedhë caktohet çmimi dhe kush mban rrezikun e kursit;
- ruani urdhërpagesat, sepse ju duhen te noteri dhe për çdo shitje të ardhshme.
Udhëzime më të hollësishme për llogaritë dhe transfertat i gjeni te artikulli për llogarinë bankare dhe transfertat.
Tabela përmbledhëse e kostove
| Kosto | Kush e paguan zakonisht | Si llogaritet |
|---|---|---|
| Tarifa e noterit për kontratën | Shpesh blerësi, sipas marrëveshjes | Sipas tarifave zyrtare; kërkoni parashikim nga noteri |
| Regjistrimi i kalimit në ASHK | Shpesh blerësi, sipas marrëveshjes | Tarifë zyrtare e ASHK-së; konfirmojeni me noterin |
| Tatimi mbi fitimin nga shitja | Zakonisht shitësi | Mbi fitimin nga shitja; mënyrën e konfirmon kontabilisti |
| Komisioni i agjencisë | Sipas marrëveshjes | Përqindje ose shumë fikse, e negociueshme |
| Përkthime, apostila, prokura | Blerësi | Sipas tarifave të përkthyesit dhe noterit |
| Kostot e kredisë | Huamarrësi | Sipas çmimores së bankës |
| Avokati (opsional) | Ai që e angazhon | Sipas marrëveshjes |
Çfarë kostosh ka pasi bëhesh pronar?
Pronësia sjell edhe detyrime vjetore. Bashkia mbledh taksën e ndërtesës, dhe shuma varet nga rregullat kombëtare dhe nga vendimet e bashkisë ku ndodhet prona. Si dhe kur paguhet pyeteni në zyrën e taksave vendore të bashkisë, ose kërkojini shitësit faturat e viteve të fundit. Shtoni mirëmbajtjen e pallatit, sigurimin e banesës nëse e dëshironi, dhe kalimin e kontratave të dritave e ujit në emrin tuaj. Nëse do ta jepni me qira, të ardhurat nga qiraja deklarohen dhe tatohen, dhe mënyrën e saktë jua shpjegon kontabilisti; llogaritni fitimin neto me llogaritësin e rendimentit të qirasë dhe lexoni artikullin për rendimentin e qirasë.
Si të shmangësh kostot e papritura?
- Kërkoni parashikim me shkrim nga noteri dhe banka para se të nënshkruani kontratën paraprake.
- Shkruani në kontratën paraprake kush paguan çdo kosto dhe tatim.
- Kontrolloni që shitësi nuk ka borxhe për dritat, ujin ose mirëmbajtjen, që të mos i trashëgoni.
- Mbani rezervë për rikonstruksion dhe mobilim, sidomos në pallatet e vjetra.
- Kontrolloni dokumentet para kaparit: një problem me pronësinë kushton shumë më tepër se çdo tarifë. Lexoni udhëzuesin për certifikatën e pronësisë dhe hipotekën.
Për procesin e plotë, nga kërkimi deri te çelësat, shihni udhëzuesin hap pas hapi për blerjen e shtëpisë. Kur të keni buxhetin të qartë, filloni nga apartamentet në shitje në Tiranë ose nga të gjitha pronat në shitje.
Pyetje të shpeshta
Sa përqind e çmimit duhet të mbaj për kostot e blerjes?
Kush e paguan noterin, blerësi apo shitësi?
A ka TVSH në blerjen e apartamentit të ri?
A mund ta negocioj komisionin e agjencisë?
Sa është taksa vjetore e shtëpisë?
Njoftimet më të reja
€335.000
€4.136/m²
Apartament 1+1, 81 m² – Green Coast 2, Palasë
Green Coast 2, Himarë
€670.000
€6.204/m²
Apartament 1+1, 108 m² me tarracë 121 m² – Green Coast 2, Palasë
Green Coast 2, Himarë
€298.700
€2.510/m²
Apartament 2+1, 119 m² me ballkon 26 m² përballë portit – Orikum Bay, Vlorë · €298.700
Orikum, Vlorë
€286.752
€2.410/m²
Apartament 2+1, 119 m² me ballkon 26 m² përballë portit – Orikum Bay, Vlorë · €286.752
Orikum, Vlorë